Tavla Dizilişi (Erkek Tavlası): Pullar Nasıl Dizilir, Nereye Toplanır?

Kısaca

Tavlada (Backgammon) her oyuncunun 15 pulu dört haneye 2-5-3-5 diye dizilir: sizin numaralarınızla 24. haneye 2, 13. haneye 5, 8. haneye 3 ve 6. haneye 5 pul. Rakibiniz aynı dizilişi karşı taraftan kurar. Pullarınız 24. haneden 1. haneye doğru yürür ve evinizden, yani 1–6. hanelerden toplanır.

“2-5-3-5” sırası pullarınızın yolundaki sıradır: en uzaktaki 24. haneden başlayıp evinize doğru 2, 5, 3 ve 5 pul. Toplam 15 eder.

Pullara taş da denir; “tavla taşlarının dizilimi” ya da “tavla dizimi” dendiğinde de bu dört yığın kastedilir.

Bu sayfa tahtayı oyna.app’te yatay çizildiği gibi, kendi tarafınızdan anlatır: eviniz sağ alttadır. Kendi tahtanızda evinizi sola da alabilirsiniz; o zaman her şey aynadaki gibi ters kurulur (sağa mı sola mı). Dik tutulan bazı telefonlarda oyna.app tahtayı döndürür (oyna.app’te diziliş).

Adım adım diziliş

Tahtanın başına oturun. Ortadaki bölme tahtayı sol ve sağ diye ikiye ayırır; her yarıda üstte 6, altta 6 hane vardır.

1. Evinizi seçin. Sağ alttaki altı hane eviniz olsun. Rakibinizin evi onun tam karşısında, sağ üsttedir.
2. Sağ üst köşe: 2 pul. Rakibin evinin köşesindeki bu hane sizin 24. hanenizdir. Buradaki iki pul yolun en başındadır.
3. Sol üst köşe: 5 pul. Sizin 13. haneniz.
4. Sol alt, bölmeden ikinci hane: 3 pul. Bölmenin hemen solundaki haneyi (7) boş bırakın; 3 pul bir sonrakine (8) gelir.
5. Sağ alt, bölmenin hemen yanı: 5 pul. Evinize girerken ilk geldiğiniz hane, sizin 6. haneniz.
6. Rakibiniz aynısını karşıdan kurar. Sağ alt köşeye 2, sol alt köşeye 5, sol üstte bölmeden ikinci haneye 3, sağ üstte bölmenin hemen yanına 5 pul.
7. Sayın. İki tarafta da 15 pul olmalı: 2 + 5 + 3 + 5.

Akılda tutmanın kısa yolu: sağdaki iki köşede 2’şer, soldaki iki köşede 5’er pul; bölmenin solunda bir hane arayla 3’er, bölmenin hemen sağında 5’er pul. Her dolu sütunda üstteki ve alttaki hanede aynı sayıda pul durur, yalnız renkleri farklıdır.

Hane numaraları: sizinki ve rakibinki

Her oyuncu haneleri kendi tarafından numaralar. 1. hane evinizin köşesidir, toplamaya en yakın hane; 24. hane yolun en uzak ucudur. Sizin 1. haneniz rakibinizin 24. hanesidir.

Bir hanenin iki numarasının toplamı hep 25’tir: rakibin numarası = 25 − sizin numaranız. Bu yüzden iki oyuncu da dizilişi aynı sözlerle anlatır: “24’e 2, 13’e 5, 8’e 3, 6’ya 5.”

Tablodaki her yığını sahibinin numarasıyla okuyun: iki taraf için de 24, 13, 8 ve 6 çıkar.

Tahtanın dört bölgesi

Tavla tahtasında altışar haneden dört bölge vardır. Eve iç saha ya da kale de denir. Başlangıçta her bölgede sizin bir yığınınız ve rakibin bir yığını durur:

• Başlangıçta 5 pulunuz zaten evinizdedir (6. hane). Kalan 10 pul yolun başka yerlerindedir.
• Sekiz yığının hepsinde en az iki pul vardır, yani her yığın bir kapıdır. Başlangıçta hiçbir pul tek başına durmaz; bu yüzden kırılmaya açık pul yoktur.

Tavla hangi yöne oynanır?

Her oyuncu pullarını kendi 24. hanesinden kendi 1. hanesine, yani evine doğru oynar. İki oyuncu aynı yolu ters yönlerde yürür ve hiçbir pul geri gitmez.

Pullarınızın yolu, ağzı sağa bakan bir at nalı gibidir:

1. Sağ üst köşeden (24) başlar, üst sıra boyunca sola gider (24 → 13).
2. Sol üst köşeden sol alt köşeye geçer (13 → 12).
3. Alt sıra boyunca sağa gider ve evinize girer (12 → 1).
4. Evinizden sağdaki toplama yerine çıkar.

Eviniz sağınızdayken, oyna.app’te olduğu gibi, pullarınız saat yönünün tersine yürür; rakibinizin pulları saat yönünde. Rakibinizin yolu sağ alt köşeden başlar, alt sıra boyunca sola gider, sonra üst sıra boyunca sağa, sağ üstteki evine.

Yolun en uzununu 24. hanedeki iki pul yürür: eve gelmek için 18’er hane, toplanmak için 24’er hane.

Pullar nereye toplanır?

Her oyuncu pullarını kendi evinden toplar. Siz 1–6. hanelerden (sağ alt), rakibiniz kendi 1–6. hanelerinden, yani sizin 19–24. hanelerinizden (sağ üst) toplar. İki ev tahtanın aynı yanında, karşı karşıyadır.

oyna.app’te tahta yatay çizildiğinde toplama yeri tahtanın sağındadır: alt yarısı sizin, üst yarısı rakibinizin. Dik tutulan bazı telefonlarda tahta döner. O zaman toplama yeri tahtanın altına gelir: sol yarısı sizin, sağ yarısı rakibinizin.

Toplamaya başlamak için 15 pulunuzun hepsi evinizde olmalıdır. Başlangıçta bunun ne kadar uzak olduğunu sayalım:

Pullarınızın eve gelmesi için en az 77 hane yürümesi gerekir. Bir atış ortalama 8,17 hane yürütür: 36 olası atışın toplamı 294 hanedir ve 294 ÷ 36 ≈ 8,17. Çift gelince zar dört kez oynandığı için 6-6 gibi bir atış 24 hane sayılır (hangi zar kaç hane yürütür?). 77 ÷ 8,17 ≈ 9,4; yani ortalama zarlarla bu yol dokuz buçuk atışa yakındır.

Toplamanın kuralları, örneğin zar en yüksek pulunuzun hanesinden büyük gelince ne olacağı, tavla kuralları sayfasında.

Pip sayısı: 167

Pip sayısı, pullarınızın toplanana kadar yürüyeceği hanelerin toplamıdır. Her pul bulunduğu hanenin numarası kadar yol yürür. Başlangıçta iki taraf için de aynıdır:

2 × 24 + 5 × 13 + 3 × 8 + 5 × 6 = 48 + 65 + 24 + 30 = 167

167 ÷ 8,17 ≈ 20: kimse pul kırmasa ve hiçbir zar boşa gitmese bile bir oyuncu bir oyunda yaklaşık 20 kez zar atar (bir oyunda kaç kez zar atarsınız?).

oyna.app tahtanın yanında iki tarafın pip sayısını ve topladığı pul sayısını yazar. Bilgisayara karşı bir elin başında satırınız “Siz (siyah) — pip 167 · toplanan 0” diye okunur. Kendi tahtanızda pip sayısını hesaplarsanız da 167 çıkmalıdır; çıkmıyorsa bir pul yanlış yerdedir.

Sağa mı sola mı toplanır?

Kendi tahtanızda iki düzen de kurulabilir:

• Eviniz sağınızda: Bu sayfadaki ve oyna.app’teki düzen. İki ev de sağdadır, siz saat yönünün tersine oynarsınız.
• Eviniz solunuzda: Bütün diziliş aynadaki görüntüsüyle kurulur. Sol üst köşeye 2, sağ üst köşeye 5, sağ altta bölmeden ikinci haneye 3, sol altta bölmenin hemen yanına 5 pul. İki ev de solda olur ve siz saat yönünde oynarsınız.

Kurallar hanelerin numarasına bağlıdır, tahtanın hangi yanında durduklarına değil; bu yüzden iki düzende de oyun aynıdır. Masada önemli olan, iki oyuncunun da dizilişi aynı düzende kurmasıdır.

Karşılıklı oturduğunuz için sizin sağınız rakibinizin solu olur. Eviniz sağınızdaysa rakibinizin evi onun solundadır. “Herkes evini kendi sağına alsın” denirse evler çapraz düşer ve diziliş yanlış olur. Rakibiniz kendi yerinden bakınca dizilişi aynadaki gibi görür: onun evi solunda kalır ve pullarını saat yönünde yürütür.

Dizilişi kontrol edin

Zarı atmadan önce bu beş noktaya bakın:

1. İki tarafta da 15 pul var: 2 + 5 + 3 + 5.
2. Sağdaki iki köşede 2’şer, soldaki iki köşede 5’er pul var (eviniz solunuzdaysa tersi).
3. Bölmenin bir yanında, bir hane boşluk bırakılarak 3’er; öbür yanında, hemen bitişikte 5’er pul var.
4. Her dolu sütunda üstte ve altta aynı sayıda, farklı renkte pul var.
5. İki ev tahtanın aynı yanında, karşı karşıya.

Kolay karışan noktalar:

• 3 pulu bölmenin hemen yanındaki haneye (7) koymak. Doğrusu bir sonraki hane (8); 7. hane başlangıçta boştur.
• 2 pulu kendi evinizin köşesine koymak. Sizin 2 pulunuz rakibin evinin köşesinde (24) durur; kendi evinizin köşesindeki 2 pul rakibinizindir.
• 5’li yığınların yerini 3’lüyle değiştirmek. 5’ler köşede (13) ve bölmenin hemen yanında (6), 3’ler bölmeden ikinci hanede (8).

Küplü tavla turnuvaları için yazılmış bir kural metnine göre dizilişteki bir hata 5. hamleye kadar söylenirse düzeltilir; söylenmezse diziliş oyunun sonuna kadar geçerli sayılır. Aynı metne göre eksik pul, toplanmış pul yerine geçmez: eksik pulla başlayan oyuncu mars, hatta katmerli mars olabilir. Katmerli mars Backgammon’da vardır; Türk tavlasında en büyük bitiş marstır. oyna.app’te tahta her elin başında kendiliğinden dizilir.

Diziliş tamam: kim başlar?

İki oyuncu birer zar atar; büyük atan başlar, zarlar eşit gelirse yeniden atılır. Türk tavlasında başlayan oyuncu iki zarı yeniden atar ve ilk atışı çift de olabilir. Backgammon’da başlayan, açılışta atılan iki zarı oynar. Ayrıntılar: oyuna kim başlar?

Maçın her eli aynı dizilişle yeniden başlar; skor sürer.

Backgammon ve erkek tavlası

Erkek tavlası dizilişi bu sayfadaki dizilişin aynısıdır. Bazı oyuncular geleneksel tavlaya erkek tavlası der; kuralları değiştirilmiş başka bir oyuna da kız tavlası. Geleneksel tavla, modern backgammonla da aynı dizilişle başlar.

oyna.app’te iki seçenek vardır ve ikisi de bu sayfadaki dizilişle başlar:

Kız tavlası ve başka tavla oyunları oyna.app’te yoktur. Backgammon’un kuralları tavla kuralları sayfasının backgammon bölümünde.

oyna.app’te diziliş

• Tahta kendiliğinden dizilir. Her elin başında pullar bu sayfadaki yerlerindedir.
• Tahta sizin tarafınızdan çizilir. Yatay tahtada eviniz sağ alttadır; rakibin evi sağ üstte, toplama yeri sağda.
• Renk: Bilgisayara karşı siyah pullarla oynarsınız. Online masada siyah ya da beyaz olabilirsiniz; tahta yine sizin tarafınızdan çizilir, satırınızda renginiz yazar: “Siz (siyah)” ya da “Siz (beyaz)”.
• Telefonda: Bazı telefon ve tabletlerde, cihazı dik tuttuğunuzda tahta ekrana sığsın diye 90 derece döner. O zaman eviniz ekranın sol altına, rakibinizin evi sağ altına, toplama yeri tahtanın altına gelir. Pullarınız sağ alttan yukarı çıkar, üstten sola geçer ve sol kenardan evinize iner; yön yine saat yönünün tersidir.

Dizilişi bir de tahtada görün: tavlayı açın, bilgisayara karşı bir el başlatın ve pullarınızın 24. haneden evinize nasıl yürüdüğünü izleyin. Kuralların tamamı tavla kuralları sayfasında, şeşbeşten düşeşe zarların adları zar isimleri sayfasında. Tavladan sonra satranca ya da 101 okeye de göz atabilirsiniz.