FreeCell Nasıl Oynanır? Kurallar, Taşıma Formülü ve Taktikler

Kısaca

FreeCell (FreeCell Solitaire), tek başınıza oynadığınız bir kart oyunudur; İngilizcede bu tür oyunlara solitaire denir. Kartları bir süre bekletebildiğiniz dört yerin İngilizce adı “free cell”dir; bu yazıda onlara kısaca “göz” diyoruz. Bu sayfa oyunu oyna.app’teki FreeCell masasında oynandığı gibi anlatır.

1. Kartlar sekiz sütuna dağıtılır: ilk dört sütunda 7, son dört sütunda 6 kart. Hepsi açıktır.
2. Bir sütunda oynanan kart uçtaki karttır, yani ekranda en altta duran kart.
3. Bir kartı, bir büyük ve öteki renkten bir kartın üstüne koyarsınız: siyah 7’nin üstüne kırmızı 6.
4. Dört gözün her birine bir kart koyup bekletebilirsiniz.
5. Boşalan bir sütuna istediğiniz kartı koyabilirsiniz.
6. As’lar temel destelere gider. Her temel destenin üstüne aynı seriden bir büyük kart gelir.
7. Sıralı bir diziyi tek seferde taşıyabilirsiniz. Kaç kart taşıyabileceğinizi boş göz ve boş sütun sayınız belirler.
8. 52 kartın hepsi temel destelere yerleşince oyunu bitirmiş olursunuz.

Masa: gözler, temel desteler, sütunlar

Aşağıdaki çizim oyun #1’in dağıtımıdır. Oyunda “Oyun #” kutusuna 1 yazıp Git’e basarsanız aynı masa gelir.

• Kapalı kart da çekme destesi de yoktur. Oyun başladıktan sonra şansa bağlı hiçbir şey kalmaz: hangi kartın nerede olduğunu baştan bilirsiniz, sonucu hamleleriniz belirler.
• Oyunların yaklaşık yarısında, siz başlamadan en az bir As temel desteye geçer; bu yüzden bazı sütunlar daha kısa başlar. Oyun #1’de sütunların ucunda As olmadığı için masa çizimdeki gibi açılır.
• Temel destelerin yerinde serilerinin işareti görünür: soldan sağa kupa (♥), sinek (♣), karo (♦), maça (♠). Bir As yalnız kendi serisinin yerine gider.
• Geniş ekranda masanın üstünde oyunun oyna.app’teki adı yazar: Fortuna FreeCell.
• Telefonu dik tuttuğunuzda yerleşim aynı kalır: gözler ve temel desteler üstte bir sırada, sekiz sütun altta ve ekranın genişliğine sığar.

Kartlar: sıra, seri ve renk

İskambilde dört seri (takım) vardır: kupa, karo, sinek ve maça. Her seride 13 kart bulunur. Sıra küçükten büyüğe şöyledir: As, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, Vale, Kız, Papaz. As en küçük karttır. Kartların köşesinde harfler görünür: A (As), J (Vale), Q (Kız), K (Papaz).

“Öteki renk” şu demektir: kırmızı bir kartın (kupa ya da karo) üstüne siyah (sinek ya da maça), siyah bir kartın üstüne kırmızı kart gelir. Sütunda yalnız renk önemlidir, seri önemli değildir. Temel destede ise seri önemlidir.

Hamle kuralları

Sütundan sütuna. Bir sütunun ucundaki kartı, bir büyük ve öteki renkten bir kartın üstüne koyabilirsiniz. Siyah 8’in üstüne kupa 7 de karo 7 de gider; sinek 7 ya da maça 7 gitmez.

Göze. Bir sütunun ucundaki kartı boş bir göze koyabilirsiniz. Her göz tek kart alır. Göze yalnız sütundan kart gelir: bir gözdeki kartı başka bir göze taşıyamazsınız, bir diziyi de göze koyamazsınız.

Gözden. Gözdeki kart, kurala uyan bir sütuna, boş bir sütuna ya da temel desteye gider.

Boş sütun. Bir sütun tamamen boşalırsa oraya her kartı koyabilirsiniz; Papaz olması gerekmez. Sıralı bir dizi de koyabilirsiniz; kaç kart olabileceğini taşıma formülü belirler.

Dizi taşıma. Bir sütunun ucunda bir küçük ve öteki renkle sıralanmış kartlar bir dizi oluşturur, örneğin siyah 9, kırmızı 8, siyah 7. Diziyi ya da dizinin uca yakın bir kısmını birlikte taşıyabilirsiniz. Taşıdığınız kartların en büyüğü, hedefteki kartın üstüne uymalıdır.

Temel desteler. Boş temel desteye yalnız kendi serisinin As’ı konur. Sonra aynı seriden 2, 3 ve sırayla Papaz’a kadar gider. Temel desteye kartlar tek tek gider: bir sütunun ucundaki kart ya da bir gözdeki kart.

Temel desteden geri dönüş yok. oyna.app’te temel desteye konan bir kart sütuna ya da göze geri inmez. Fikrinizi değiştirirseniz tek yol Geri al düğmesidir.

Kaç kart birlikte taşınır?

Boş göz sayınızın bir fazlası kadar kart taşırsınız; her boş sütun bu sayıyı ikiye katlar. Formülle: (boş göz sayısı + 1) × 2^(boş sütun sayısı). Buradaki “2 üzeri boş sütun” 0 boş sütunda 1, 1’de 2, 2’de 4, 3’te 8 eder. Kartları boş bir sütuna taşıyorsanız o sütun hesaba katılmaz.

FreeCell’in asıl kuralı kartların tek tek taşınmasıdır. Bir diziyi birlikte taşımak, aynı işi boş gözler ve boş sütunlar üzerinden kart kart yapmanın kısa yoludur. oyna.app bu kısa yolu tek hamlede yapar ve tek hamle sayar. Formül, bu kısa yolun kaç karta kadar işlediğini söyler.

• Hedef boş bir sütunsa o sütunu saymayın (tabloda bir hücre sola bakın): 2 boş göz ve 1 boş sütunla bir kartın üstüne 6, boş sütunun kendisine 3 kart taşırsınız.
• Bir dizi en fazla 13 kart olabilir (Papaz’dan As’a). Tablodaki 13’ten büyük sayılar “her diziyi taşırsınız” demektir.
• Taşıma gücünüz yetmezse kartları sürükleyebilirsiniz ama hiçbir hedef altın renkle çerçevelenmez; bıraktığınızda kartlar yerine döner. Uca daha yakın bir karttan tutarak daha az kart taşıyabilirsiniz.

Neden boş sütun ikiye katlar? Bir boş göz tek kart tutar, bir boş sütun ise bütün bir alt diziyi. Örnek: 1 boş gözünüz ve 1 boş sütununuz var, maça 9, kupa 8, sinek 7, karo 6 dizisini kupa 10’un üstüne taşımak istiyorsunuz. Formül (1 + 1) × 2 = 4 kart der. Kart kart şöyle olur:

1. Karo 6’yı boş göze koyun.
2. Sinek 7’yi boş sütuna koyun.
3. Karo 6’yı gözden sinek 7’nin üstüne indirin. Göz yeniden boşaldı.
4. Kupa 8’i boş göze koyun.
5. Maça 9’u kupa 10’un üstüne koyun.
6. Kupa 8’i gözden maça 9’un üstüne indirin.
7. Karo 6’yı boş göze koyun.
8. Sinek 7’yi kupa 8’in üstüne koyun.
9. Karo 6’yı gözden sinek 7’nin üstüne indirin.

Dört kart kupa 10’un üstüne geçti; göz ve sütun yine boş. Oyunda bu dokuz adım tek bir sürüklemedir.

Kartlar temele kendiliğinden ne zaman gider?

oyna.app’te, sütunda artık işe yaramayacak kartlar temel destelere kendiliğinden gider. Bu, her hamlenizden sonra ve oyun açılırken olur.

Örnek: kupa 5, sinek ve maça temel desteleri 4’e, karo temel destesi 3’e ulaşınca kendiliğinden gider. Neden? Sütunda kupa 5’in üstüne yalnız siyah 4’ler konabilir. İki siyah 4 de temeldeyse kupa 5’in sütunda tutacağı bir kart kalmamıştır.

• Bu koşulu sağlamayan bir kartı temele siz gönderebilirsiniz: ona çift tıklayın ya da temel desteye sürükleyin.
• Göndermeden önce bir bakın: kırmızı bir 5, sütunda siyah 4’leri tutar. Bir siyah 4’ü taşımanız gerekecekse kupa 5’i sütunda bırakın.
• Kendiliğinden gidişler hamle sayacına eklenir ve sizin hamlenizle birlikte tek bir Geri al ile geri gelir.

Kontroller: sürükleme ve çift tıklama

Oyun # ve Git, İpucu, Otomatik çöz, Geri al ve Yeni oyun düğmeleri her cihazda aynıdır.

• Bir kartı sürüklerken, bırakabileceğiniz bir yerin üstüne gelince orası altın rengiyle çerçevelenir. Uymayan bir yere bırakırsanız kart eski yerine döner.
• Bir diziyi taşımak için taşımak istediğiniz kartların en büyüğünden tutun. O karttan sütunun ucuna kadar kartlar sıralı değilse kart yerinden kalkmaz.
• Bir karta tıklayıp sonra hedefe tıklayarak taşıma yoktur.
• Çift tıklama yalnız bir sütunun ucundaki kartta ve gözlerdeki kartlarda çalışır. Sütundaki kart temele gidemiyorsa soldaki ilk boş göze geçer; gözdeki bir kart temele gidemiyorsa hiçbir şey olmaz.
• Geri al ile 500 adıma kadar geri gidebilirsiniz.

Örnek: oyun #1’in ilk beş hamlesi

Oyun #1’i açın (Oyun # kutusuna 1, Git). Sütunların ucundaki kartlar soldan sağa şöyledir: maça 6, sinek 9, kupa 2, kupa 6, sinek 6, karo 3, sinek 8, sinek 10.

Bu oyunda açılışta sütunların ucundaki kartların hiçbiri başka bir sütuna gidemez: 6’lar için bir sütunun ucunda 7 yoktur; sinek 9 için kırmızı bir 10, sinek 8 için kırmızı bir 9, kupa 2 için siyah bir 3, karo 3 için siyah bir 4, sinek 10 için kırmızı bir Vale de yoktur. Uçlarda birlikte taşınabilecek bir dizi de yoktur. Temele de hiçbir kart gidemez, çünkü kupa 2’nin As’ı henüz temelde değildir. Bu yüzden ilk hamleniz bir kartı boş bir göze koymak olmalıdır.

Böyle başlayan oyun azdır. 1’den 32.000’e kadar her dağıtımda, açılışta temele giden kartlar gittikten sonra yapılabilecek bütün hamleleri saydık: oyunların %6,9’unda (2.212 oyun) ilk hamle ister istemez bir kartı göze koymaktır.

6. sütun yukarıdan (ilk dağıtılan karttan) uca şöyle dizilir: kupa 7, sinek Kız, maça As, sinek As, sinek 2, karo 3. Sinek As’ın üstünde yalnız iki kart, maça As’ın üstünde üç kart var.

7. Karo 3’ü boş bir göze sürükleyin. Sinek 2 uca gelir; sinek As henüz temelde olmadığı için orada bekler.

8. Sinek 2’yi de boş bir göze sürükleyin. Sinek As uca gelir ve kendiliğinden temele gider. Ardından maça As ile gözdeki sinek 2 de gider.

9. Sinek Kız’ı boş bir göze sürükleyin. Kupa 7 uca gelir.

10. 5. sütundaki sinek 6’yı kupa 7’nin üstüne sürükleyin. 5. sütunda kupa 8 uca gelir.

11. Kupa 8’i 2. sütundaki sinek 9’un üstüne sürükleyin.

Beş hamlede üç kart temele yerleşti. Gözlerde karo 3 ile sinek Kız var, iki göz boş. Hamle sayacı 8 gösterir: beş hamle sizin, üçü kendiliğinden temele gidişler. Bu konum hâlâ çözülebilir: Otomatik çöz buradan 83 hamlelik bir çözüm bulur. 5. sütunda karo As’ın üstünde artık yalnız maça Vale ile kupa 4 var: sıradaki hedefiniz o olabilir.

Oyun numaraları

Her FreeCell oyununun bir numarası vardır ve aynı numara her zaman aynı dağıtımı açar. Oynadığınız oyunun numarası üst çubuktaki “Oyun #” kutusunda yazar.

• Belirli bir oyunu açmak için kutuya 1 ile 1.000.000.000 arasında bir sayı yazıp Git’e basın. Bu aralığın dışındaki ya da sayı olmayan bir giriş hiçbir şey yapmaz.
• Oyunu açtığınızda ve Yeni oyun’a bastığınızda 1 ile 1.000.000 arasında bir numara gelir.
• Numarayı bir arkadaşınıza söylerseniz o da aynı dağıtımı oynar. Takıldığınız bir oyuna da numarasıyla dönüp başka bir plan deneyebilirsiniz.

oyna.app’teki numaralar FreeCell’in klasik numaralandırmasını izler: her oyun bu numaralandırmanın formülüyle dağıtılır. Bunu, numaralandırmanın yayımlanmış bir örneğiyle karşılaştırarak doğruladık: #240’ın sekiz sütunu kart kart aynıdır. Bu numaralandırma 32.000 oyunla başladı, sonra bir milyona genişletildi.

Her oyun çözülebilir mi?

Neredeyse hepsi. FreeCell’de bütün olası dağıtımların yaklaşık %99,999’unun çözülebildiği tahmin ediliyor.

• Klasik numaralandırmanın ilk 32.000 oyununda çözülemeyen tek oyun #11982’dir. Dört yerine beş gözle çözülür.
• İlk bir milyon oyunda çözülemeyen oyun sayısı sekizdir.
• Takıldığınız bir oyun büyük olasılıkla çözülebilir. Otomatik çöz’ün bulamaması da bunu değiştirmez: arama bir sınırda durur.

Solitaire’de (Klondike) durum farklıdır: oyna.app’in kurallarıyla dağıtımların yaklaşık onda biri, kapalı kartların yerini bilen biri için bile bitmez. Ayrıntısı solitaire nasıl oynanır yazısında.

İpucu ve Otomatik çöz

İpucu o anki konumdan bir çözüm arar ve önerdiği hamlenin kartını yaklaşık bir saniye altın rengiyle parlatır.

• Kartın nereye gideceğini göstermez; hedefi siz bulursunuz. Bir dizi taşınacaksa taşınacak kartların en büyüğü parlar.
• En fazla 60.000 konuma bakar. Bir çözüm bulursa onun ilk hamlesini gösterir. Bulamazsa temele gidebilecek bir kartı, o da yoksa yapılabilecek herhangi bir hamleyi gösterir. Yani her ipucu sizi bir çözüme götürmez.
• Ararken ekranda “Çözülüyor…” yazar ve kartları sürükleyemezsiniz.

Otomatik çöz daha uzun arar: o anki konumdan en fazla 400.000 konum.

• Çözüm bulursa onu hamle hamle, hamleler arasında 0,12 saniye bekleyerek oynar ve oyunu bitirir. Oynarken kartları sürükleyemezsiniz.
• Bulduğu çözüm en kısa çözüm olmayabilir: arama en kısa yolu değil, kartları temele çabuk taşıyan bir yolu hedefler.
• Bulamazsa “Bu konum otomatik çözülemiyor” yazar. Bu, oyunun çözümsüz olduğu anlamına gelmez: arama bir sınırda durur ve her olası hamleyi denemez.

Otomatik çöz’ü 1’den 1.000’e kadar her oyunun başında denedik. Yöntem: oyna.app’in kendi arama kodunu aynı 400.000 konum sınırıyla, oyun açılırken temele kendiliğinden giden kartlar gittikten sonra çalıştırdık. İpucu aynı aramayı 60.000 konumda keser; arama çözümü 60.000 konumdan önce bulduysa İpucu da bulur.

Otomatik çöz’ün oyunun başından çözemediği 19 oyun şunlar: 9, 70, 86, 194, 336, 400, 559, 567, 585, 658, 693, 738, 853, 879, 900, 917, 921, 944, 978. Bunların hepsi çözülebilir oyunlardır. İpucu ise oyunun başında 1.000 oyunun 182’sinde çözüm bulamaz ve yalnızca yapılabilir bir hamle gösterir. Otomatik çöz’ün bulamadığı bir oyunda birkaç hamle yapıp Otomatik çöz’ü yeniden deneyebilirsiniz; konum değişince arama da değişir.

Oyun nasıl biter?

• 52 kartın hepsi temel destelere yerleşince oyun biter. Ekranda oyunun numarası ve süreniz yazar, masa altın rengiyle parlar.
• Her sütun yukarıdan uca, bir küçük ve öteki renkle sıralı tek bir diziyse oyun artık çözülmüştür. O zaman temelde olmayan en küçük kart ya bir sütunun ucundadır ya da bir gözdedir. Kartları küçükten büyüğe temele taşıyabilir ya da Otomatik çöz’e basabilirsiniz.
• Dört göz de doluysa ve hiçbir kart hiçbir yere gidemiyorsa ekranda “Hamle kalmadı” yazar. Geri al ile önceki bir hamleye dönüp başka bir yol deneyebilir ya da Yeni oyun ile başka bir oyun açabilirsiniz.

Süre, hamle sayısı ve sıralama

• Süre ilk hamlenizle başlar. İlk hamleden önce masayı istediğiniz kadar inceleyebilirsiniz.
• Üst çubukta “Hamle” ve “Süre” yazar. Bir dizi taşımak tek hamledir. Kendiliğinden temele giden her kart da bir hamle sayılır; bu yüzden sayaç oyun açılırken 0’ın üstünde başlayabilir.
• oyna.app’te FreeCell puanla değil süreyle sıralanır. Oyunu bitirdiğinizde süreniz sıralama tablosuna yazılır; kısa süre üstte yer alır. Hamle sayısı sıralamayı etkilemez.
• Yalnız bitirilen oyunlar sıralamaya girer.
• Geri al hamleyi geri alır ama süreyi geri almaz. Yeni oyun ve Git ile açılan oyun süreyi sıfırlar.

FreeCell taktikleri ve ipuçları

1. İlk hamleden önce As’ları bulun. 1’den 32.000’e kadar olan oyunların yarısında oyun açılırken temele hiç As gitmez; dört As da sütunlarda, başka kartların altındadır. Oyun açıldığında sütunlarda kalan bir As’ın üstünde, yani As ile sütunun ucu arasında, ortalama 3,2 kart vardır. Hangi As’ın üstünde en az kart olduğuna bakın ve oradan başlayın.
2. Gözleri idareli kullanın. Her dolu göz taşıma gücünüzü düşürür: boş sütun yokken dört boş gözle 5 kart, üçle 4, ikiyle 3 kart taşırsınız. Gözlerin hepsi dolarsa hamleniz kalmayabilir.
3. Boş bir sütun, boş bir gözden değerlidir. Boş göz formüle bir ekler, boş sütun ise ikiyle çarpar. 2 boş göz ve 1 boş sütunla 6 kart taşırsınız. Tek bir kartı göze koyarsanız 4’e, boş sütuna koyarsanız 3’e düşersiniz. Tek kartları gözlere, uzun dizileri sütunlara koyun.
4. Bir sütunu erken boşaltmaya çalışın. Boşalan sütun hem taşıma gücünüzü ikiye katlar hem de her karta açıktır. Az kartlı ya da kartları kolayca başka yere gidebilen bir sütun seçin.
5. Papaz’lara dikkat edin. Sütunda Papaz’ı üstüne koyabileceğiniz bir kart yoktur; Papaz yalnız boş bir sütuna, bir göze ya da temele gider. Bir sütunun başındaki (ilk dağıtılan) Papaz zaten doğru yerdedir; uca yakın bir Papaz ise er geç bir boş sütun ya da göz ister.
6. Kendiliğinden gitmeyen kartı temele göndermeden düşünün. Koşulu sağlamayan bir kart, sütunda hâlâ bir küçük ve öteki renkten kartları tutabilir.
7. Geri al’ı rahatça kullanın. 500 adıma kadar geri gidebilirsiniz. Süre işlemeye devam eder ama başka bir şey kaybetmezsiniz.
8. İpucu’yu yön bulmak için kullanın, ona körü körüne uymayın. İpucu çözüm bulamadığında da bir hamle gösterir ve bunu ayrıca belirtmez.
9. Sonu hızlı bitirin. Sıralamada süre sayılır. Her sütun sıralı hâle geldiyse oyun çözülmüştür; kalan kartları vakit kaybetmeden temele taşıyın.

Başka sürümlerde neler değişir?

FreeCell’in bazı kuralları sürüme göre değişir; oyna.app’te şöyle oynanır:

• Temel desteden kart indirmek, dört gözlü oyunda çözülebilen oyun sayısını çok az değiştirir.
• Daha az gözle oyun zorlaşır; bir tahmine göre dağıtımların yaklaşık %99’u üç gözle de çözülebilir.
• Diziyi göz sayısına bakmadan taşıyan sürüme İngilizcede Relaxed FreeCell denir. oyna.app’te bir dizi, taşıma formülünün izin verdiği kadar uzun olabilir.
• Sütunlarda öteki renk yerine aynı seriyle dizilen eski bir akrabası da vardır: Baker’s Game. FreeCell, bu oyunda dizme kuralı öteki renge çevrilerek ortaya çıkmıştır.

Solitaire’den (Klondike) farkı

İki oyunda da temel desteler As’tan Papaz’a aynı seriyle, sütunlar bir küçük ve öteki renkle dizilir.

Oynayarak deneyin

FreeCell’i açın, Oyun # kutusuna 1 yazıp yukarıdaki örneği adım adım deneyin. Sonra Yeni oyun ile kendi oyununuza geçin. FreeCell’i tarayıcıda, indirmeden ve üye olmadan oynayabilirsiniz.

Kapalı kartlı ve desteli klasiği isterseniz Solitaire, taş eşleştirmeyi severseniz Mahjong size göre olabilir. Mantıkla çözülen bir bulmaca arıyorsanız sudokunun nasıl çözüldüğünü okuyabilirsiniz.