Mahjong Nasıl Oynanır? Açık Taş, 4 Yuvalı Raf ve 6 Düzen

Mahjong kuralları kısaca

Mahjong’da (Mahjong Solitaire) amacınız, aynı yüzlü iki açık taşı eşleştirerek 144 taşın hepsini masadan kaldırmaktır. Bu, dört kişiyle oynanan mahjong değil, tek kişilik bir bulmacadır. oyna.app’te buna dört yuvalı bir raf eklenir: açık bir taşa çift dokunursanız taş rafa gider; eşi açılınca ona da çift dokunursanız ikisi birlikte kalkar.

• Açık taş: Üstünde taş yoktur ve sağı ya da solu boştur. Yalnız açık taşları seçebilirsiniz.
• Eşleşme tıpatıp: Bambu 3 yalnız Bambu 3’le, Doğu rüzgârı yalnız Doğu rüzgârıyla kalkar. Çiçek ve mevsim taşları da yalnız kendi ikizleriyle eşleşir.
• Raf: Dört yuvası vardır. Rafa giden taş artık hiçbir taşı engellemez. Tek tek geri alınmaz; eşiyle birlikte kalkar ya da Karıştır’la masaya döner.
• Yüzü kapalı taşlar: Bazı taşlar ters başlar. Dokununca çevrilir; eşini hemen seçmezseniz yeniden kapanır.
• Altı düzen: Kaplumbağa, Kale, Piramit, Köprü, Arena ve Dağ. Seviye arttıkça yüzü kapalı başlayan taş sayısı 12’den 24’e çıkar.
• Süre tutulur: Skorunuz, masayı temizleme sürenizdir.

Masa ve amaç

Mahjong solitaire, mahjong taşlarıyla oynanan tek kişilik bir eşleştirme oyunudur. Adını dört kişiyle oynanan mahjong’dan alır, ama oynanışı onunla ilgisizdir (Wikipedia). O oyunun el ve puan kurallarını bilmeniz gerekmez.

• Masada 144 taş katlar hâlinde dizilidir. Üst kattaki taşlar alttakileri örter.
• Her hamlede aynı yüzlü iki açık taş seçersiniz ve ikisi masadan kalkar. Böylece altlarındaki ve yanlarındaki taşların önü açılır.
• 72 çiftin hepsini kaldırdığınızda masa temizlenir. Ekranda “Masa temizlendi” yazar ve “Sonraki seviye” düğmesi çıkar.
• Raf doluyken masadan bir çift kaldırdığınızda oynanabilir eş kalmamışsa oyun “Hamle kalmadı” ile biter. “Yeni dağıtım” ile aynı seviyede yeni bir masa açarsınız.

Hangi taş açık?

Bir taşı ancak açıksa seçebilirsiniz. Açık taşın iki koşulu vardır:

1. Üstü boş: Bir üst katta onun üstüne binen hiçbir taş yoktur. Taşın yalnız bir kısmını örten bir üst taş da onu engeller.
2. Bir yanı boş: Aynı katta sağında ya da solunda taş yoktur. İki yanından birinin boş olması yeter.

• Oyunda engelli taşlar simgeleriyle birlikte grileşir. Engelli bir taşa dokunursanız taş kısaca sallanır ve alt satırda “Bu taşın üzeri kapalı veya iki yanı da engelli.” yazar.
• Ekranda bir taşın yukarısındaki ve aşağısındaki sıralar onu engellemez. Yalnız sağ ve sol yanlara bakılır.

Hangi taşlar eşleşir?

İki taş ancak yüzleri tıpatıp aynıysa eşleşir. oyna.app’te her masada 144 taş şöyle dağılır:

• Sayılı taşlarda grup da sayı da aynı olmalıdır: Daire 5, Bambu 5 ile eşleşmez.
• Aynı taştan dört tane olduğu için, açık olan üç ya da dört kopyadan hangi ikisini alacağınızı siz seçersiniz. Oyunun asıl kararı budur (ipuçları).
• Çiçek ve mevsimler: Çiçekli bir mahjong takımında her çiçekten ve her mevsimden birer taş bulunur (Wikipedia). Bu taşların nasıl eşleştiği sürümden sürüme değişir. oyna.app’te dört çiçekten ikisi ve dört mevsimden ikisi masaya ikişer kopya hâlinde gelir; hangilerinin geleceği dağıtıma göre değişir. Her biri yalnız kendi ikiziyle eşleşir: Orkide, Krizantem ile değil, yalnız öteki Orkide ile kalkar.

Seçmek ve eşleştirmek

1. Açık bir taşa dokunun ya da tıklayın. Taş altın bir çerçeveyle seçilir.
2. Aynı yüzlü ikinci bir açık taşa dokunun. İki taş birlikte kalkar ve alt satırda “Çift kaldırıldı.” yazar.
3. İkinci taş eşleşmiyorsa seçim o taşa geçer. Seçili taşa yeniden dokunursanız seçim kalkar.

• Dar ekranlı bir telefonu dik tuttuğunuzda masa ekrandan geniştir; parmağınızla yana kaydırarak gezersiniz. Telefonu yan çevirdiğinizde masanın tamamı ekrana sığar, taşlar da küçülür.

Dört yuvalı raf

oyna.app’teki mahjong’un farkı, masanın üstündeki dört yuvalı raftır. Raf, bir taşı eşi açılana kadar bekletmenizi sağlar.

1. Açık bir taşa çift dokunun (fareyle çift tıklayın). Taş boş bir yuvaya uçar.
2. Rafa giden taş masadan çıkmış sayılır: altındaki ya da yanındaki taşları artık engellemez. Onların önü açılır.
3. Raftaki taşın eşi masada açıldığında o eşe de çift dokunun. İki taş birlikte kalkar ve yuva boşalır; tek dokunuş eşi yalnız seçer. Rafta aynı taştan iki tane hiç birikmez.

Bilmeniz gerekenler:

• Tek tek geri alınmaz. Raftaki taşa dokunarak onu masaya geri koyamazsınız. Taş, eşiyle birlikte kalkana kadar rafta kalır.
• Karıştır rafı boşaltır. Karıştır, raftaki bütün taşları masadaki eski yerlerine geri koyar; sonra kalan taşların yüzlerini yeniden dağıtır.
• Dolu raf yeni taş almaz. Raf doluyken eşi rafta olmayan bir taşa çift dokunursanız taş gitmez; raf sallanır ve dolu olduğu yazar.
• Dolu raf oyunu bitirebilir. Raf doluyken masadan bir çift kaldırdığınızda oynanabilir eş kalmamışsa (yüzü kapalı taşlar da hesaba katılır) oyun “Hamle kalmadı” ile biter; o anda Karıştır’a da Geri al’a da basılamaz. Rafa dördüncü taşı gönderdiğinizde eş kalmazsa oyun bitmez; Karıştır’a basabilirsiniz.
• Sayaçta kalır. Raftaki taş, üstteki “Taş” sayacına dâhildir; eşiyle kalkınca düşer.

Yüzü kapalı taşlar

Her masada bazı taşlar yüzü kapalı, yeşil sırtı üstte başlar: Seviye 1–2’de 12, Seviye 3–4’te 18, Seviye 5–6’da 24 taş. Hangi taşların yüzü kapalı başladığı dağıtıma göre değişir.

• Yüzü kapalı bir taş da ancak açıksa (üstü ve bir yanı boşsa) oynanır. Böyle bir taşa dokunduğunuzda taş çevrilir ve yüzü görünür.
• Hiçbir taş seçili değilken çevirdiğiniz taş seçili kalır. Sıradaki dokunuşunuz onun eşiyse ikisi birlikte kalkar.
• Sıradaki dokunuşunuz başka bir açık taşa olursa çevirdiğiniz taş yeniden kapanır. Yüzünü aklınızda tutun.
• Seçili bir taş varken yüzü kapalı bir taşa dokunursanız o taş çevrilir. Eşse ikisi kalkar; değilse ikisi bir an görünür, çevirdiğiniz taş yeniden kapanır ve seçim kalkar.
• Hiçbir taş seçili değilken yüzü kapalı bir taşa çift dokunursanız taş çevrilir ve rafa gider. Rafta yüzü açık kalır, ama bir yuvayı da doldurur.
• İpucu yüzü kapalı taşların yüzünü de bilir: gösterdiği çiftte yüzü kapalı bir taş olabilir.

Altı düzen

Her seviyenin kendi düzeni vardır. Hepsi 144 taştır; farkları, taşların katlara dağılışı ve başta kaç taşın açık olduğudur.

“Başta açık taş” sütunu, ilk hamleden önce seçilebilecek yerlerin sayısıdır; yüzü kapalı olanlar da buna dâhildir. Sayılar düzenin şeklinden gelir, her dağıtımda aynıdır.

• Seviyeyi Seviye menüsünden seçersiniz; seçiminiz bu tarayıcıda hatırlanır. Menü, onay istemeden yeni bir masa açar.
• Masayı temizlediğinizde “Sonraki seviye” sizi bir sonraki düzene götürür. 6. seviyeden sonra 1. seviyeye dönülür.
• Yeni dağıtım, aynı düzende yeni bir masa açar. Oyun başladıysa önce onay ister.
• Kaplumbağa, mahjong solitaire’in varsayılan düzeni sayılır; oyunun bir başka adı da “The Turtle”dır, yani Kaplumbağa (Wikipedia).

İpucu, Geri al ve Karıştır

• İpucu oynanabilir bir çifti yanıp sönen bir çerçeveyle gösterir. Önce seçilebilen yüzü açık taşlarda ve rafta çift arar; bulamazsa seçilebilen yüzü kapalı taşları da hesaba katar. Hiç çift yoksa masayı karıştırmanızı önerir.
• Geri al son kaldırdığınız çifti yerine koyar. Arka arkaya basarak daha geriye gidebilirsiniz. Rafa gönderdiğiniz taşları geri almaz; raftan kalkmış bir taş, çifti geri alınınca yuvası boşsa rafa döner.
• Karıştır taşların yerini değil, yüzlerini değiştirir. Önce raftaki taşları masaya geri koyar, sonra kalan taşların yüzlerini, masa bir sırayla temizlenebilecek biçimde yeniden dağıtır. Yüzü kapalı taşlar öyle kalır. İstediğiniz kadar basabilirsiniz.
• Kalan taşlar hiçbir sırayla kaldırılamayacak biçimde duruyorsa karıştırmak da işe yaramaz. En basit örnek, tek yığında üst üste kalmış iki taştır. Böyle bir durumda rafı kullanın (ipuçları).
• Üçünün de cezası yoktur: süreye bir şey eklemezler, yalnız saat işlemeye devam eder.

Süre ve skor

• Süre, açık bir taşa ilk dokunduğunuzda (ya da İpucu veya Karıştır’a ilk bastığınızda) başlar. Masa temizlenene ya da oyun bitene kadar durmaz; duraklatma düğmesi yoktur.
• Skorunuz, masayı temizleme sürenizdir. Kısa süre daha iyidir.
• Hamle sayacı kaldırdığınız çiftleri sayar; Geri al sayacı bir azaltır. Masayı temizlediğinizde sayaç her zaman 72’dir (144 ÷ 2). Bu yüzden asıl ölçü süredir.
• Sayaçlar: Üstte Süre, kalan Taş, Açık çift (şu anda kaldırılabilecek çift sayısı; yüzü kapalı taşlar sayılmaz) ve Hamle yazar.

Her masa çözülebilir mi?

Başlangıçta evet. oyna.app her masayı geçerli bir kaldırma sırasından kurar:

1. Önce yalnız taşların yerlerine bakılır. Her adımda iki açık yerin birlikte kalktığı ve masanın sonuna kadar giden bir sıra bulunur.
2. Sonra bu sıradaki her yer ikilisine aynı yüz verilir.
3. Yüzü kapalı taşlar en son seçilir; çözümü değiştirmezler, yalnız yüzü gizlerler.

Bu yüzden her dağıtımın en az bir tam çözümü vardır. Taşlar rastgele dağıtılsaydı böyle olmazdı: Kaplumbağa düzeninde rastgele dağıtılmış masaların yaklaşık %3’ü, taşların altına bakılsa bile hiçbir sırayla çözülemez (Wikipedia).

Çözümün var olması, her seçimin doğru olduğu anlamına gelmez. Aynı taştan dört kopya olduğu için yanlış ikiliyi alırsanız masa çıkmaza girebilir. O zaman Geri al, raf ve Karıştır işe yarar.

Raf ve Karıştır ne kadar işe yarıyor?

Oyunun kendi dağıtım kodunu kullanarak her düzende aynı 1.000 masayı (toplam 6.000 masa) bir programa farklı biçimlerde oynattık (yöntem). Tabloda, masanın tamamen temizlendiği oyunların oranı yazıyor. “Takılınca”, kaldırılabilecek hiçbir çiftin kalmadığı an demektir. Programın “iki kuralı” şunlardır:

1. Bir taşın kalan bütün kopyaları açıksa ya da raftaysa önce onlar kaldırılır.
2. Değilse, kaldırılınca en çok yeni taşın önünü açacak çift seçilir.

Öne çıkanlar:

• Raf oyunu değiştiriyor. Rafı yalnız takıldığında kullanan program, Karıştır’a hiç basmadan masaların yaklaşık %95–99’unu temizledi; raf ve Karıştır olmadan bu oran %34–67’de kaldı. Masa başına ortalama 0,6–1,8 kez rafa taş göndermek yetti. Rafsız ama takılınca Karıştır’a basan program da %94–100’e çıktı.
• Rafa hangi taşı gönderdiğiniz önemli. Takılınca rafa rastgele bir taş gönderen program %84–96’da kaldı. En çok taşın önünü açan taşı gönderen program, aynı masaları 3–16 yüzde puan daha sık temizledi.
• Raf dolmadan Karıştır’a basın. Rafı dolana kadar kullanıp ancak dolu rafla takılınca Karıştır’a basan program masaların %98’inden fazlasını temizledi. Bitiremediği masaların hepsi, raf doluyken bir çift kaldırıldıktan sonra “Hamle kalmadı” ile bitti; o anda Karıştır’a basılamaz. Rafa en çok üç taş gönderip dördüncü yerine Karıştır’a basan program 6.000 masanın hepsini temizledi: raf hiç dolmadığı için oyun bu yoldan bitemedi.
• Karıştır tek başına her masayı kurtarmıyor. Rafsız oynayıp takılınca karıştıran programın bitiremediği masaların hepsinde, kalan taşlar hiçbir sırayla kaldırılamayacak biçimde duruyordu (Kaplumbağa’da masaların yaklaşık %5–6’sı). Rafı da kullanan programlarda böyle bir masa hiç çıkmadı.
• Eş varken rafa taş göndermek biraz kaybettiriyor. Eş varken de rafa rastgele taş gönderen program, rafı yalnız takılınca kullanan programdan her düzende 1–4 yüzde puan geride kaldı.

İpuçları

1. Bütün kopyaları açık olan taşları önce kaldırın. Bir taşın kalan iki ya da dört kopyasının hepsi açıksa ya da raftaysa, onları kaldırmak hiçbir seçeneğinizi daraltmaz: taş kaldırmak hiçbir taşı engellemez, yalnız önünü açar.
2. Seçim varsa en çok taş açan ikiliyi alın. Aynı taştan üç kopya açıksa, kaldırınca altındaki ya da yanındaki taşları açacak ikisini seçin. Yüksek yığınların tepesindeki ve uzun sıraların uçlarındaki taşlar çoğu zaman yeni bir taşın önünü açar.
3. Rafı takıldığınızda kullanın. Eş varken rafa taş göndermeniz gerekmez. Denemede eş varken de rafa rastgele taş gönderen program, rafı yalnız takılınca kullanandan 1–4 yüzde puan geride kaldı.
4. Takılınca rafa doğru taşı gönderin. Rafa, kaldırıldığında en çok yeni taşın önünü açacak taşı gönderin: bir yığının tepesini ya da birden çok sıranın ucunu engelleyen taşı. Denemede bu seçim, rafa rastgele taş göndermeye göre masaları 3–16 yüzde puan daha sık temizledi.
5. Raf dolmadan Karıştır’a basın. Rafta üç taş varken yine takılırsanız dördüncü taşı göndermek yerine Karıştır’a basın. Raf doluyken masadan bir çift kaldırdığınızda eş kalmamışsa oyun biter ve Karıştır’a basamazsınız. Karıştır raftaki taşları da masaya geri koyar; eşi gelmemiş taşları masaya döndürmenin tek yolu budur.
6. Üst üste kalan son taşlar için rafı kullanın. Masada ve rafta yalnız üst üste duran iki taş kaldıysa bunlar her zaman aynı taştır, ama alttaki açık değildir. Karıştırmak burada işe yaramaz. Üstteki taşa çift dokunup rafa gönderin, sonra alttakine çift dokunun.
7. Yüzü kapalı taşların yüzünü aklınızda tutun. Çevirdiğiniz bir taş eşleşmeyince yeniden kapanır. Eşi açıldığında önce açık eşe, sonra yüzü kapalı taşa dokunun; ikisi birlikte kalkar.
8. İpucu’ndan çekinmeyin. İpucu’nun cezası yoktur ve yüzü kapalı taşları da bilir. Süreniz önemliyse, uzun uzun aramak yerine ona basmak çoğu zaman daha kısadır.
9. Seviye menüsüne dikkat edin. Menü onay istemeden yeni masa açar; yarım kalan masayı kaybetmemek için oyun sırasında seviyeyi değiştirmeyin.

Sayılar nasıl hesaplandı?

1. Masalar: Oyunun kendi dağıtım kodunu kullandık. Her düzen için aynı 1.000 masa (toplam 6.000) bütün oyun biçimlerinde oynandı.
2. Program ne biliyor: Açık taşların yüzlerini bilir; seçilebilen yüzü kapalı taşları çevirip görmüş gibi davranır (oyunda bu bir dokunuş ve biraz hafıza ister). Başka taşların altında kalan taşların yüzlerini bilmez. Hangi taştan kaç kopya kaldırıldığını sayar. Geri al’ı hiç kullanmaz.
3. Rastgele çift: Her hamlede kaldırılabilecek çiftlerden birini rastgele seçer.
4. İki kural: Yukarıdaki iki kuralı uygular; birden çok çift eşit puan alırsa aralarından rastgele seçer.
5. Raf: Takılınca, rafta yer varsa bir taşı rafa gönderir: “en çok taşın önünü açan” satırlarında, kaldırılınca en çok yeni taşın önünü açacak taşı; “rastgele” satırında herhangi birini. Raftaki taş, eşi açılınca onunla çift sayılır; oyunda bu, eşine çift dokunmaktır. “Eş varken de” satırında program, eş olsa bile rafta yer varken her hamlede dörtte bir olasılıkla rafa rastgele bir açık taş gönderir; bu, eşli hamlelerin yaklaşık %16’sına denk geldi. Gönderdiği taşın eşi raftaysa, oyundaki gibi ikisi hemen kalkar.
6. Karıştır: Oyunun kendi karıştırma kodunu çağırır; raftaki taşlar önce masaya döner. Kalan taşlar için bir kaldırma sırası bulunamazsa masa bitmemiş sayılır.
7. Hamle kalmadı: Raf doluyken masadan bir çift kaldırıldıktan sonra kaldırılabilecek çift kalmamışsa, oyundaki gibi masa orada biter; program Karıştır’a basamaz.
8. Bitmemiş masa: Takıldığında raf da Karıştır da işe yaramıyorsa (raf doluysa ya da o oyun biçiminde yoksa) masa bitmemiş sayılır.
9. Yuvarlama ve tekrar: Oranlar tam sayıya yuvarlandı; ”>%99”, %99,5 ile %99,9 arasını gösterir. Aynı masaları programın rastgele seçimlerini değiştirerek üç kez daha oynattık. Oranlar en çok 4 yüzde puan oynadı; yukarıdaki sonuçlar dört denemede de geçerli kaldı. Son satırın programı dört denemede de 6.000 masanın hepsini temizledi.

Oynayarak deneyin

Mahjong’u açın, Kaplumbağa ile başlayın ve rafı yalnız takıldığınızda kullanın. Eşleştirmeyi seviyorsanız Hafıza Oyunu, sabır isteyen kart bulmacalarını seviyorsanız Solitaire ve FreeCell de size göre olabilir; kurallarını Solitaire nasıl oynanır ve FreeCell nasıl oynanır yazılarında bulabilirsiniz.